تفاوتهای یوکاریوتها و پروکاریوتها
در زیستشناسی به جانداری که یاختههای آن هستهٔ واقعی و غشا دارد یوکاریوت (Eukaryote) یا هوهستهای گفته میشود.
به همین منوال، به فرمانروی جانداران تکیاختهای و پُریاختهای که یاختههای آنها هستهٔ واقعی و غشا دارد، هوهستهایها Eukaryotae میگویند.
هوهستهایها دارای یاختههایی هستند که در آنها ماده ژنتیکی در یک غشا محفوظ شده که هسته نام دارد. موجودات پرسلولی همگی یوکاریوت هستند و در مقابل یوکاریوت گروهی به نام پیشهستهای prokaryote قرار دارد که در اینها ماده ژنتیکی به طور آزادانه درون سیتوپلاسم قرار دارد.
هوهستهها دارای کروموزوم خطی هستند و اندامکهای غشاداری مانند میتوکندری نیز دارند. ریبوزومهای سلولهای هوهستهای پیچیدگی بیشتری نسبت به ریبوزومهای سلولهای پیشهستهای دارند و کمی بزرگترند.
داشتن هستهٔ غشادار و میانیاخته حاوی اندامکهای یاختهای که شامل همهٔ یاختهها بهجز باکتریها میشود را eukaryosis میگویند.
تفاوتهای هوهستهایها و پیشهستهایها
| یوکاریوتها | پروکاریوتها |
|---|---|
| دارای هسته مشخص و محصور در غشا | فاقد هسته |
| دارای اندامکهای غشادار و مشخص و دستگاه غشایی درونی | فاقد اندامکهای محدود به غشا |
| اندازه بسیار متنوعی دارند. | اندازه یک سلول پروکاریوت ۱ تا ۱۰ میکرومتر است. |
| ماده ژنتیکی یک سلول یوکاریوتی عمدتاً در هسته متمرکز است. | ماده ژنتیکی سلول در ناحیه شبه هستهای موسوم به نوکلئوئید متمرکز شده است. |
| سلولهای یوکاریوتی دارای سه نوع RNA پلی مراز اصلی هستند. البته کلروپلاست و میتوکندری نیز RNA پلی مراز دارند. | سلولهای دارای یک نوع RNA پلی مراز هستند. |
| ماده ژنتیکی یک سلول یوکاریوتی عمدتاً در هسته متمرکز است. بخش اندکی نیز درون اندامکهای درونیاختهای همچون میتوکندری، کلروپلاست و گلیاکسیزوم دیده میشود. | ماده ژنتیکی سلول پروکاریوتی که از لحاظ کمیت ۷۰۰ مرتبه کمتر از ماده ژنتیکی نوع یوکاریوتی است. |
| تاژک سلول یوکاریوتی عمدتاً از جنس پروتئین استوانهای شکل میکروتوبول است. | تاژک سلول پروکاریوتی از جنس پروتئین فلاژلین است. |
| تاژک در حال حرکت، دارای حرکت شلاقی است | تاژک در حال حرکت، دارای حرکت چرخشی است |
| فرایندهای آندوسیتوز و اگزوسیتوز را فقط در انواع یوکاریوتی میتوان یافت | فرایندهای آندوسیتوز و اگزوسیتوز را نمیتوان یافت |
| حجم یک سلول یوکاریوتی هزاران بار بزرگتر از نوع پروکاریوتی است. | حجم یک سلول پروکاریوتی کم است. |
| فرمانروی :آغازیان -گیاهان- جانوران – قارچها در این گروه قرار دارند. | فرمانروی باکتریها شاخصترین نوع پروکاریوتها هستند. |
| فرایند رونویسی در سلولهای یوکاریوت کمی پیچیده تر از سلولهای پروکاریوتی است. دارای اینترون و اگزون | فرایند رونویسی در سلولهای یوکاریوت کمی ساده تر از سلولهای یوکاریوتی است. و فاقد اینترون و اگزون (البته در آرکیباکتریها استثا) |
| دارای پروتئینهای متنوع است و دارای ۴ تا ۵ نوع هیستون که به دیانای پیوستهاند. | دارای معدودی پروتئین (اکثراً آنزیم) است و فاقد هیستون |
| دارای پروتئینهای اکتین یا میوزین است. | فاقد پروتئینهای اکتین یا شبه میوزین |
| دارای میکروتوبول است. | فاقد میکروتوبول |
| کروموزومهای نوکلئوپروتئین دارند. | کروموزومهای نوکلئوپروتئین ندارند. |
| میتوز و میوز دارند. | میتوز ندارند. |
| ژنوم آنها بیش از یک مولکول دیانای خطی است. | دارای یک مولکول دیانای حلقوی |
| ریبوزوم S۸۰ دارند. بزرگتر و پیچیده تر البته در کلروپلاست و میتوکندری از نوع S۷۰ دارند. | ریبوزوم S۷۰ دارند. کوچکتر و ساده تر |
| سانترومر یا کینه توکور دارند. | سانترومر یا کینه توکور ندارند. |
| یک یا چند هستک دارند | هستک ندارند. |
| دارای کیپههای متعدد از یک ژن | از هر ژن یکی دارند. |
| همانندسازی در مواضع متعدد یا دارای چندین دوراهی همانندسازی | یک نقطه شروع همانندسازی دارند. و دوجهتی |
| سنتز همه زنجیرههای پلی پپتیدی با متیونین فرمیله نشده آغاز میشود. | سنتز همه زنجیرههای پلی پپتیدی با متیونین فرمیله آغاز میشود. |
| ردیف هاگنس (TATA)، راهانداز (پروموتور) RNA پلیمراز۲ است که به ردیف پرینبو در پروکاریوتها شباهت دارد. | ردیف پرینبو (TATAATG) در نزدیکی نقطه آغاز راهانداز جای دارد. |
| معمولاً در انتهای ۵ پریم mRNA کلاهک وجود دارد. | کلاهک ندارد. |
| به دو انتهای mRNA پروتئینهای پیوسته متفاوت متصل است. | فاقد پروتئینهای پیوسته به انتهای mRNA است. |
| اکثراً ردیف پلی A بلندی در انتهای ۳پریم در mRNA داند. | وجود ردیف پلی A در انتهای ۳پریم در mRNA نادر است. |
| mRNA منحصراً (مونو سیسترونی) یا تک ژنی است. | mRNA چندژنی (پلی سیسترونی) در آنها متداول است. |